Trong hành trình chinh phục cánh cửa đại học, đặc biệt là các trường và ngành học có mức cạnh tranh cao, việc lựa chọn phương pháp ôn tập phù hợp đóng vai trò quyết định. Một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại khiến nhiều học sinh và phụ huynh băn khoăn: Muốn vào đại học mục tiêu, nên ôn theo điểm chuẩn hay tập trung phát triển năng lực học tập?
Đây không chỉ là lựa chọn giữa hai cách học, mà thực chất là lựa chọn giữa hai tư duy: học để đạt điểm số hay học để hiểu bản chất. Trong bối cảnh đề thi ngày càng có tính phân hóa cao và phương thức tuyển sinh đa dạng, việc hiểu rõ bản chất của hai hướng tiếp cận này sẽ giúp học sinh xây dựng chiến lược ôn thi hiệu quả, bền vững và phù hợp với năng lực cá nhân.
-
Ôn theo điểm chuẩn: chiến lược rõ ràng nhưng tiềm ẩn rủi ro
Ôn theo điểm chuẩn là phương pháp học tập dựa trên việc xác định mức điểm cần đạt để trúng tuyển vào trường hoặc ngành mong muốn, từ đó xây dựng kế hoạch học tập xoay quanh mục tiêu điểm số cụ thể.
Học sinh sẽ dựa vào điểm chuẩn của các năm trước để đặt mục tiêu, ví dụ: nếu muốn vào ngành Marketing của Đại học Kinh tế Quốc dân, mức điểm chuẩn những năm gần đây thường dao động khoảng 27–28 điểm (tổ hợp A00, D01), với ngành Sư phạm Tiếng Anh của Đại học Sư phạm Hà Nội, điểm chuẩn thường quanh 26–27 điểm, ngànhgành Công nghệ thông tin tại Đại học Bách khoa Hà Nội, điểm chuẩn thường ở mức 27–29 điểm tùy chương trình…… Từ đó, các học sinh phân bổ thời gian học tập, luyện đề và cải thiện điểm số từng môn để đạt tổng điểm kỳ vọng.
Ưu điểm
Trước hết, phương pháp này mang lại sự rõ ràng. Học sinh biết chính xác mình cần làm gì và đạt đến mức nào. Điều này đặc biệt hữu ích trong giai đoạn nước rút khi thời gian không còn nhiều.
Bên cạnh đó, việc ôn theo điểm chuẩn giúp tối ưu hiệu quả ngắn hạn. Học sinh có thể tập trung vào những dạng bài thường xuất hiện trong đề thi, luyện kỹ năng làm bài và cải thiện tốc độ xử lý câu hỏi. Ngoài ra, phương pháp này còn giúp học sinh có động lực cụ thể hơn, bởi mục tiêu được lượng hóa bằng con số rõ ràng.
Hạn chế
Tuy nhiên, việc quá phụ thuộc vào điểm chuẩn cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thứ nhất, điểm chuẩn chỉ mang tính tham khảo, có thể thay đổi theo từng năm tùy vào độ khó đề thi và số lượng thí sinh.
Thứ hai, học sinh dễ rơi vào tình trạng học tủ, học lệch. Việc chỉ tập trung vào các dạng bài quen thuộc khiến các em gặp khó khăn khi đề thi có sự đổi mới. Quan trọng hơn, phương pháp này không giúp xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc. Khi bước vào môi trường đại học – nơi yêu cầu khả năng tự học và tư duy độc lập – những học sinh chỉ quen học để thi sẽ gặp nhiều trở ngại.
-
Phát triển năng lực học tập: nền tảng bền vững cho kết quả lâu dài
Trái ngược với cách tiếp cận dựa trên điểm số, phương pháp phát triển năng lực tập trung vào việc giúp học sinh hiểu sâu kiến thức, rèn luyện tư duy và khả năng vận dụng.
Năng lực học tập không chỉ là việc nắm vững kiến thức, mà còn bao gồm:
- Khả năng tư duy logic và phản biện
- Kỹ năng phân tích và giải quyết vấn đề
- Khả năng tự học và hệ thống hóa kiến thức
- Kỹ năng vận dụng vào các tình huống mới
Trong những năm gần đây, đề thi tốt nghiệp THPT không còn chỉ dừng lại ở việc kiểm tra kiến thức cơ bản, mà ngày càng chú trọng đến khả năng vận dụng. Các câu hỏi vận dụng cao đòi hỏi học sinh phải hiểu bản chất, biết liên kết kiến thức và xử lý linh hoạt.
Bên cạnh đó, nhiều trường đại học áp dụng thêm các phương thức xét tuyển như đánh giá năng lực, xét học bạ, phỏng vấn… Điều này khiến việc học chỉ để “lấy điểm thi” không còn đủ.
Ưu điểm
Phát triển năng lực giúp học sinh có nền tảng vững chắc, từ đó dễ dàng thích nghi với mọi dạng đề. Khi hiểu bản chất, học sinh không cần học thuộc máy móc mà vẫn có thể xử lý các câu hỏi khó.
Ngoài ra, phương pháp này còn mang lại lợi ích lâu dài. Những kỹ năng như tư duy, tự học, phân tích sẽ tiếp tục phát huy trong suốt quá trình học đại học và cả sau này.
Hạn chế
Điểm hạn chế lớn nhất là cần thời gian. Việc xây dựng năng lực không thể đạt được trong thời gian ngắn, mà đòi hỏi sự kiên trì và phương pháp học đúng.
Bên cạnh đó, kết quả của phương pháp này khó đo lường ngay lập tức, khiến nhiều học sinh cảm thấy thiếu động lực nếu không có định hướng rõ ràng.
-
So sánh hai phương pháp: nên chọn hướng nào?
Nếu nhìn tổng thể, có thể thấy hai phương pháp này không đối lập hoàn toàn, mà bổ sung cho nhau.
- Ôn theo điểm chuẩn: tập trung vào kết quả ngắn hạn
- Phát triển năng lực: hướng đến giá trị dài hạn
Giai đoạn đầu: Nền tảng quan trọng hơn điểm số
Ở lớp 10 và 11, học sinh nên ưu tiên phát triển năng lực. Đây là thời điểm lý tưởng để hiểu sâu kiến thức, xây dựng tư duy và hình thành thói quen học tập hiệu quả. Nếu bỏ qua giai đoạn này và chỉ học để thi, học sinh sẽ gặp khó khăn khi kiến thức ngày càng phức tạp.
Giai đoạn nước rút: Điểm số trở thành ưu tiên
Khi bước vào lớp 12, đặc biệt là 6 tháng cuối, việc ôn theo điểm chuẩn trở nên cần thiết. Lúc này, học sinh cần luyện đề, tối ưu kỹ năng làm bài và phân bổ thời gian hợp lý để đạt điểm số mong muốn.
Chiến lược tối ưu: Kết hợp linh hoạt để đạt hiệu quả cao nhất
Xây nền bằng năng lực: học sinh cần đảm bảo hiểu chắc kiến thức cơ bản. Việc học không nên dừng ở mức “biết”, mà cần đạt đến mức “hiểu và vận dụng”.
Tăng tốc bằng luyện đề: sau khi có nền tảng, học sinh nên chuyển sang luyện đề. Đây là bước giúp làm quen với cấu trúc đề thi, rèn tốc độ và phát hiện lỗ hổng kiến thức.
Cá nhân hóa chiến lược học tập: mỗi học sinh có điểm mạnh và điểm yếu khác nhau, do đó không thể áp dụng một công thức chung.
- Học sinh giỏi đều: tập trung nâng điểm tối đa
- Học sinh lệch môn: ưu tiên cải thiện môn yếu
- Học sinh mất gốc: quay lại xây nền trước khi luyện đề
Ôn thi đại học cần được nhìn nhận như một quá trình học tập có định hướng, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa mục tiêu đầu ra và năng lực thực chất của người học. Thay vì lựa chọn theo cảm tính, học sinh cần xác định rõ trình độ hiện tại, từ đó xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp, có lộ trình và có sự điều chỉnh theo từng giai đoạn.
Một chiến lược học tập hiệu quả không chỉ hướng đến việc đạt kết quả trong kỳ thi, mà còn chú trọng đến việc hình thành tư duy, phương pháp học và khả năng vận dụng kiến thức. Đây chính là những yếu tố cốt lõi giúp học sinh thích nghi tốt với yêu cầu học tập ở bậc đại học và trong môi trường học thuật lâu dài.
Do đó, việc chuẩn bị cho kỳ thi tuyển sinh cần được triển khai một cách khoa học, nghiêm túc và có hệ thống. Khi học sinh có mục tiêu rõ ràng, phương pháp phù hợp và sự kiên trì trong quá trình thực hiện, kết quả đạt được sẽ không chỉ dừng lại ở việc trúng tuyển, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển học tập về sau.
